KLINIKEN (Teatr Polski we Wrocławiu)

Towarzyszący nowemu przedstawieniu Teatru Polskiego we Wrocławiu program jest tym razem złożony z kilkunastu kart. Trzeba je jednak poukładać samemu. Z chaosu wydobyć porządek na własną rękę albo uporządkować chaos wedle własnego pomysłu. Podobnie chyba zaplanowano cały spektakl KLINIKEN/MIŁOŚĆ JEST ZIMNIEJSZA NIŻ ŚMIERĆ, według szwedzkiego pisarza Norena i niemieckiego filmowca Fassbindera.

W pierwszej części jesteśmy najpierw na planie filmowym, gdzie właśnie kończy się kręcenie sceny i następuje finałowa balanga. Niepostrzeżenie jej uczestnicy okazują się za chwilę pacjentami czegoś w rodzaju kliniki psychiatrycznej, z której mogą wychodzić na przepustki. Nie ma wprawdzie personelu medycznego, lecz każdy bierze leki i coś z nim/nią nie tak. Depresja, załamanie nerwowe, schizofrenia. Pacjenci toczą dialogi, często monologi w obecności innych, wygadują się. Słuchamy tego zaintrygowani, ale nie treścią rozmów, tylko napięciem, jakie tworzy się (i utrzymuje) między słowami, postaciami, warstwą wizualną i foniczną. Duże zasługi w rytmicznym rozbudzaniu percepcji widzów mają aktorzy często polifonicznie wypowiadający papierowe kwestie. W zwyczajowo już znakomitym zespole wyróżnić warto Marcina Czarnika w roli Martina i debiutującą w Teatrze Polskim absolwentkę krakowskiej PWST Joannę Woźnicką, nie zapominając o Halinie Rasiakównie (klasa!).

Ta pierwsza część przypomina trochę zrealizowaną przez Krystiana Lupę w Lozannie POCZEKALNIĘ, pokazywaną we Wrocławiu w ramach ubiegłorocznej edycji festiwalu Dialog. Nic dziwnego, reżyser KLINIKEN - Łukasz Twarkowski - to stały współpracownik i uczeń Lupy, a jednym z tekstów wziętych tu na warsztat jest grywany w teatralnej Europie utwór Larsa Norena, autora także dramatu będącego podstawą POCZEKALNI. Lupa wspominał, że czytając Norena zasypiał i wiele trzeba było zrobić na próbach, aby spektakl nie działał identycznie. Dobrze go rozumiem po obejrzeniu KLINIKEN, choć z rozumieniem przedstawienia Twarkowskiego mam kłopoty. W teatralnym programie można poczytać o przeróżnych kontekstach i inspiracjach, kulturze LSD, terrorystycznej organizacji RAF, manifeście Socjalistycznego Klubu Pacjentów ("choroba jest jedyną formą, w której życie w kapitalizmie jest możliwe" - głosi pierwszy punkt). Bardzo się zawsze obawiam spektakli tak mocno wrytych w kontekst. Z jednej strony może się przecież okazać, iż bez znajomości nawiązań nie uda się pojąć intencji twórców, z drugiej - trudno oczekiwać od publiczności wiedzy, jaką posiedli autorzy, pracujący nad swoim scenicznym dziełem co najmniej kilka miesięcy. Widz ma te trzy godziny i niewiele więcej na przeżycie i ewentualną refleksję.

Wychodzi więc w końcu CHYBA na to, że rzecz dzieje się w rzeczywistości filmowej, telewizyjnej, w studiu przypominającym Big Brothera, na planie niezbyt interesującej dokunoweli psychologicznej. Kiedy kończy się część pierwsza, wychodzimy na przerwę zaintrygowani. Po co było te 80 minut świetnego aktorsko paplania, zrealizowanego również atrakcyjnie, w czterech scenograficznych przestrzeniach? W drugiej odsłonie znak zapytania robi się z kwadransa na kwadrans coraz większy. Główną postacią staje się Fassbinder, który w tamtej telewizyjnej klinice powiedział znamienne dla spektaklu zdanie: Zawsze chciałem o tym porozmawiać, ale nie wiedziałem, jak. Tutaj mamy niby prywatne mieszkanie, za moment znów plan filmowy, studio prób, gdzie wykuwa się awangardowe artystyczne dzieło. A w pewnym momencie bohaterowie zwracają się do publiczności: Po co mamy was uświadamiać? Nie możecie sobie sami uświadomić? Pojawia się wątek wchodzenia i wychodzenia z roli, dwoistości aktorskiej natury, dyskusja o byciu artystą i byciu prywatnym człowiekiem. Kolejny grzyb w tym barszczu to pytanie o rewolucję. Czy można dziś zmienić rzeczywistość poprzez wywrotowe działanie z pistoletem w dłoni, manifestem na ustach, poprzez sztukę? I kto ma to uczynić? Te słabe jednostki z kliniki? Ci w mgle poszukujący artyści, mylący kino z realem, real z kinem? A może tak zwani zwykli ludzie, tak zwani aktorzy w teatrze życia, wycieńczeni codzienną pogonią za jako taką egzystencją?

Łukasz Twarkowski wraz z Anką Herbut (odpowiedzialną za dramaturgię) stworzyli swoje przedstawienie ze zbyt wielu elementów. Trudno zatem ten chaos ogarnąć widzom, chwilami wciągniętym i intelektualnie zaangażowanym w tok scenicznego wywodu. Wywodu, któremu brakuje składnika w KLINIKEN zupełnie nieobecnego, czyli emocji. Bez tego, mimo artystycznych wysiłków, zostaje się w pół drogi. Ja bym postawił na Fassbindera, zamiast kojarzyć go na siłę z Norenem. W pojemnej autokreacji reżysera szukającego sposobu na sztukę i świat starałbym się znaleźć świat dzisiejszych młodych, oburzonych w krótkotrwałym marszu, niepotrafiących pójść dalej. Bo przecież wszystkie rewolucje się zdarzyły. I co przyniosły? Lepsze/gorsze czy constans? Pacjenci z psychiatryka (choćby i telewizyjnego) już nas nie interesują. Big Brother jest przeszłością. Za to reżyserzy próbujący odszukać własny styl i swoje tematy są ciągle w cenie. Od nich aktorzy uczą się najwięcej, także w teatrze życia.
GRZEGORZ CHOJNOWSKI
.................................................
KLINIKEN/miłość jest zimniejsza niż śmierć, wg Norena i utworu TRAUMGRUPPE Anki Herbut, inspirowanym twórczością Rainera Wernera Fassbindera. Reż. Ł. Twarkowski. Teatr Polski we Wrocławiu, Scena na Świebodzkim, 30 września 2012

TYTUS ANDRONIKUS (Teatr Polski we Wrocławiu)

AVE KLATA! 

Wyrwało się Janowi Klacie w przedpremierowej rozmowie z dziennikarzami, że może potrzebowaliśmy Quentina Tarantino, aby zająć się „Tytusem Andronikusem”. W takiej formie i właśnie o tym. O traumach polsko-niemieckiej (i nie tylko) historii, o przemocy międzysąsiedzkiej, międzyludzkim wilczym dole, złym spojrzeniu, niekończącym się bezsensownym odwecie. Może i tak, Tarantino był potrzebny, ale jego filmy to jednak czysta rozrywka, nie dają nic prócz estetycznej frajdy (bo przecież nie rozkoszy). Dla teatru Klaty, korzystającego tu i z Tarantino, i z Monty Pythona, i z greckiej tragedii oraz Szekspirowskiego geniuszu, próg przyjemności odbierania to zaledwie pierwszy krąg, seans zero. Najważniejsze nadchodzi potem.
    
Udaje się zespołowi Klaty stworzyć w „Tytusie Andronikusie” wielopoziomowe widowisko, sceniczny odpowiednik świetnej powieści. Najżałośniejsza rzecz o człowieku, który nie pojął w porę, że świat się zmienia, stare reguły zastępuje nowy brak reguł, tka się w spektaklu nicią jasną, zrozumiałą dla kogoś, kto oryginału Szekspira nie zna. Wracający ze zwycięskiej wojny dowódca odrzuca propozycję przejęcia rzymskiego tronu w imię przyzwoitości starego porządku. Nie jest w końcu cesarskim potomkiem. Nie zdaje sobie jednak sprawy z tego, że uruchomi mechanizm apokalipsy. Może tkwi w nim etyczny rygor, absolut-konieczność, może oferta przychodzi nie w porę. Gdy opłakuje się 21 poległych w walce synów, nie ma miejsca na nic prócz żałobę. Klata rozegrał ten moment imponująco. Kazał Tytusowi wnosić na scenę ciężkie skrzynie-trumny przy wtórze hardrockowej muzyki, do rytmu wykonywanej przez aktorów musztry. Widziałem, jak niektórzy widzowie nerwowo i z dezaprobatą niecierpliwili się na swych krzesłach. Dla mnie ten kwadrans był koncertową uwerturą w symboliczny sposób oddającą 21 lat historii naszej ery. Zaszczepione tak w widzu myślenie kiełkuje przez całe przedstawienie. Mieliśmy być może jeden holocaust, ale wcześniej (i później) tysiące podobnych zbrodni, fatalnych wykroczeń. Od epoki Krzyżaków (i Wandy co nie chciała Niemca) po gastarbeiterski żywot niechcianego cwaniaka. W środku Grunwald, hołd pruski, zabory, germanizacja, wojny światowe, Auschwitz, wybaczamy i prosimy o wybaczenie. Nie, to ostatnie w świecie Tytusa Andronikusa nie występuje, bo tu niepodzielnie królują ZEMSTA, GWAŁT, MORDERSTWO. W tej sztafecie są arcymistrzowie, nie ma triumfatora. Raz my, częściej wy dopinacie celu. Wrocław – Breslau – Wrocław i naloty na Drezno. Septemberfest, a dla odmiany czasami obciachowa dyskoteka z piosenkami Fancy’ego. Jak to przerwać? Wygasić światła na scenie, bić brawo (nie sąsiada) i myśleć, myśleć, myśleć.

„Tytus Andronikus” zaprezentowany przez Austriaków, Niemców, Polaków, nacje mające swoje za uszami, staje się szybko uniwersalną opowieścią o przemocy w ogóle. Także o tym, jak symboliczny Żyd zjada symbolicznego Murzyna, symboliczny Rosjanin przychodzi, by krwawe pobojowisko po swojemu pozamiatać. Widz musi na to zareagować. W oklaskach publiczności nie zachwyt się ujawnia, lecz prawda. Bo mimo tragifarsowo-kabaretowych scenek, mimo salw rozbawienia, wieje grozą. Borowskim, Nałkowską, Grossem, Tochmanem. Kubą, Syrią, Timorem, Kambodżą. To jest miejscami bardzo poetycki spektakl, przebiegle wyważony, oskarżycielski i okrutny, ale też groteskowy. I IDEALNIE OBSADZONY. Klata wraca tu trochę do fizyczności własnej „Ziemi Obiecanej”, energii „Nakręcanej pomarańczy”, też zawierających elementy różnych teatrów (pantomimy, tańca, dramatu). W „Tytusie...” mamy nawet teatr lalkowy. Zmęczenie aktorów boli, przez co cierpienie staje się sprawą wspólną. Cierpienie naiwnego wodza-ojca, piekło poniewieranych kobiet, los mężczyzn, którzy też ciągle muszą coś wbrew sobie. Kiedy upada jeden Rzym, pojawia się nadzieja na nowy, ale jak, kto i dlaczego miałby naprawić ten dziwny świat? Nie zrobi tego kat ani ofiara. Wszystkie role tego spektaklu wymagają najwyższej oceny w rankingu teatralnego „Kickera”. Każda i każdy jest artystycznym snajperem. Chapko, Hanushevsky, Höller, Göpel, Majnicz, Michalek, Mrozek (szkoda, że tak krótko), Luckey, Pempuś, Ranft, Skibińska, Ziemiański. Dramaturdzy (z Polski i Niemiec), scenografka, choreograf, twórcy znaczących kostiumów, autorzy pomysłowych wideonapisów. Wyraziste, potrzebne 20 procent Heinera Müllera i młody, mocny, błyskotliwie bijący między oczy William Szekspir. Zderzenie czołowe z takim czołgiem, prowadzonym przez przenikliwie inteligentnego tytana Klatę, pozostawia rany. Czym je opatrzyć?
GRZEGORZ CHOJNOWSKI
...............................................
TYTUS ANDRONIKUS wg Szekspira i Muellera, reż. J. Klata, premiera Teatru Polskiego we Wrocławiu, 15.09.2012

HOPLA, ŻYJEMY!

Oboje mają ponad siedemdziesiąt lat. Spotykają się po ponad pięćdziesięciu, by przeżyć to, czego nie udało się w młodości. Miłość, seks, radość bycia razem. W końcu są szczęśliwi. Kurtyna. „Hopla, żyjemy!” to nie jest jednak przedstawienie o odzyskanej miłości (nie ma też kurtyny). Krystynie Meissner chodzi o odzyskanie starości jako normalnego okresu ludzkiego życia, bez etykiet, specjalnego traktowania, bez społecznych granic. Dlatego rozbiera grających główne role Ewę Dałkowską i Jacka Piątkowskiego, dlatego też zaprasza do wspólnotowego doświadczenia. Na początku Meissner otwiera nawias, wprowadzając scenicznych pensjonariuszy tzw. domu spokojnej starości w role: wariatki, melancholika, dowcipnisia, podrywacza, bigotki czy zgreda (tu w wersji żeńskiej). Jasne jest, że plejada aktorów w jesiennej części swojego życia będzie grać. Nawias zostanie zamknięty w scenie finałowej, przypominającej koniec koncertu, okolicznościowej gali (brakuje tylko wyświetlonych gdzieś słów piosenki do współśpiewania przez publiczność). A to, co się dzieje pomiędzy jest mieszanką gorzkiego realizmu, kwaśnej komedii, słonej edukacyjnej pogadanki. Jedna z postaci powtarza słowo „Niedobrze”, no bo rzeczywiście niedobrze, że wepchnięto starość w zamknięty, gatunkowo sformułowany rozdział księgi życia. A starość chce lub może się z niszy wyrwać.

Zdaje się, że 2012 to Europejski Rok Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej i spektakl Krystyny Meissner idealnie się w takie hasło wpisuje. Nawet w Cannes w tym roku zwyciężyła „Miłość” Hanekego, film o starym małżeństwie. Ale temat starości to żadna nowość w sztuce, tytułów dałoby się wymienić przynajmniej dziesiątki. „Hopla, żyjemy!” miał być adaptacją powieści Marqueza „Miłość w czasach zarazy”, mnie podczas oglądania przypominała się „Niewinność” Paula Coxa, momentami także „Chłopcy” Stanisława Grochowiaka. W „Niewinności” była miłość na przekór i na szczęście, z kolei w „Chłopcach” codzienne zmagania podopiecznych z siostrami w przyzakonnym domu opieki. Meissner zaproponowała to wszystko we własnej pigule, wołając (i śpiewając) o prawo starszych ludzi do pełni życia. Parafrazując tytuł pewnego filmu, to jest spektakl dla starych ludzi, choć młodsi też wyniosą z niego pożytek. Może przyjrzą się swoim rodzicom z innego punktu widzenia, może mijając wiekowych sąsiadów albo stojąc za kimś niemłodym w kolejce do kasy, spojrzą nowym okiem. „Hopla, żyjemy!” trochę w takiej odmianie pomóc może. Trochę, bo tak mocne wyakcentowanie wątku erotycznego osłabia pozostałe, nie wiem, nie mam pojęcia, czy ważniejsze, czy nie - napiszę, jeśli dożyję do emerytury.

W teatrze Krystyny Meissner nudzić się nie sposób. Odchodząca ze stanowiska dyrektorki po 13 latach reżyserka zawsze dbała o kontakt z publicznością. Nie obawiała się naiwności, mówienia wprost, nie odmawiała widzom scenicznych atrakcji. Język teatralnego dialogu Meissner z widownią to mowa uniwersalna, trafiająca w umysł argumentem, przestrzenie emocji zdobywająca nie tylko słowem i fabułą, także obrazem i dźwiękiem. W „Hopla, żyjemy!” oprócz dyskretnie znaczącej muzyki Piotra Dziubka brzmią przeboje The Eagles, świetnie działają w scenie snu odgłosy natury, a obrusowo-firankowa scenografia Łukasza Błażejewskiego wchodzi pod próg zmysłowej recepcji, tworząc Aurę. Warto zwrócić uwagę na epizody, bo każdy z aktorów i każda z aktorek grających pensjonariuszy to artyści wielkiej klasy, z pokaźną biografią i osiągnięciami. Proszę popatrzeć, jak są jednocześnie charakterystyczni i indywidualni, gdy mają te minutę na solo, kiedy istnieją w tle. Ewa Dałkowska z Jackiem Piątkowskim tworzą przekonującą parę ludzi świadomych niełatwego wejścia w związek po związkach, w miłość po uniesieniach, w nowe po starym. On śni o jędrności dawnych kochanek, ona o stabilizacji przy mężu przewidywalnym, mimo to decydują się na wspólną euforię, bo tylko ona da im uwolnienie.

Po premierowym spektaklu odbyły się we Współczesnym pożegnalne rytuały. Mówiło się o szczęśliwej trzynastce szefowania, przemawiał również Bogdan Zdrojewski, który, wtedy w roli prezydenta miasta, wymyślił, że na fotelu dyrektorskim usiądzie właśnie Krystyna Meissner. Dzisiejszy minister przytoczył zapamiętane skądś zdanie reżyserki o rozróżnieniu między teatrem eklektycznym a różnorodnym. Jej Współczesny miał być różnorodny, co rzeczywiście doskonale się udało. Najważniejszą jednak definicję teatru usłyszałem od Krystyny Meissner na zakończenie radiowego wywiadu:

- Czym jest teatr? – zapytałem.
- Radością – padła odpowiedź.

GRZEGORZ CHOJNOWSKI
.........................................
HOPLA, ŻYJEMY, reż. Krystyna Meissner, Wrocławski Teatr Współczesny, 29 czerwca 2012

DOM BERNARDY ALBA (Wrocławski Teatr Pantomimy)

Najnowszy spektakl Wrocławskiego Teatru Pantomimy to przede wszystkim przekonujące portrety kobiet, wykreowane z twórczą werwą, techniczną klasą i momentami porywającą wyobraźnią. Więcej w dźwiękowej recenzji:



.............................................
DOM BERNARDY ALBA, wg F.G. Lorki, reż. i choreografia Z. Szymczyk, Wrocławski Teatr Pantomimy, Scena na Świebodzkim, 23.06.2012

CZY PAN TO BĘDZIE CZYTAŁ NA STAŁE?

Kto wie, czy nie najważniejszą premierą mijającego sezonu teatralnego we Wrocławiu był spektakl-performans pt. "Czy pan to będzie czytał na stałe?". Aktorzy Teatru Polskiego we Wrocławiu na Scenie na Świebodzkim, w celowym scenograficznym bałaganie prezentowali tekst Marzeny Sadochy i Michała Kmiecika. Bohaterem był teatr, który jeszcze jest, a może przeminąć, bo urzędnicy zarządzający instytucją ostro się w tym roku zawzięli, aby artystom dodać do ekipy menedżera, skoro teatr wpadł w długi. Imiennym adresatem sztuki został wicemarszałek województwa dolnośląskiego Radosław Mołoń, człowiek otwarcie przyznający, iż na teatrze się nie zna, lecz chce mieć porządek w papierach i zadłużania się tolerować nie będzie. Jego pomysł arbitralnego rozdzielenia funkcji szefa artystycznego od generalnego nie spodobał się oczywiście artystom, nie najlepiej się o nim wypowiadał również minister kultury i komentatorzy życia kulturalnego. Gdzie znaleźć menedżerów, którzy dogadaliby się z artystami, znając się na kulturze choćby na tyle, by widzieć różnicę między potrzebą tworzenia i produkowania, między - powiedzmy - "Poczekalnią" a "Mejdejem"? Czyli przedstawieniem-eksperymentem-ryzykiem podpisanym przez wybitnego, znanego w całym teatralnym świecie reżysera, a świetnym acz czysto rozrywkowym farsowym pewniakiem brytyjskiego autorstwa.

W piątkowy wieczór 15 czerwca na Scenie Kameralnej Teatr Polski grał "Mayday" po raz bodajże 1040., świętując 20-lecie trwania tego spektaklu przy niesłabnącej popularności i pełnych widowniach. O tej samej godzinie kilka kilometrów dalej, na Świebodzkim, inna grupa aktorów po raz trzeci i prawodopodobnie ostatni zwracała się do publiczności (też pełna sala) z pytaniami, żalami, oburzeniem i postulatem: Teatr nie jest produktem, widz nie jest klientem, a aktor, zespół powinien mieć coś do powiedzenia na temat zmiany na stanowisku dyrektora. Przedstawienie kończy się zwyczajowymi oklaskami, zanim jednak zabrzmią, na ekranie pojawia się złowieszcze zdanie: Pierwsza głowa musi spaść. Wszystko wskazuje na to, że może to być głowa Krzysztofa Mieszkowskiego, aktualnego szefa generalnego i artystycznego. Od wiosny, gdy ogłoszony przedwcześnie, bez konsultacji społecznych pomysł marszałkowski ujrzał światło dzienne, sprawa się przyprószyła kurzem, zaczęliśmy o niej powoli zapominać jak o zwyczajnym wybryku. Duet menedżersko-artystyczny? Czemu nie, ale nie od razu we wszystkich marszałkowskich instytucjach, lecz ewentualnie i tylko tam, gdzie taki duet się sformuje, przedkładając przekonujący program przede wszystkim artystyczny. Za hasło "Po pierwsze gospodarka" w kontekście teatru dziękujemy.

A może da się jeszcze pójść na kompromis? Może katowską siekierę lepiej zastąpić rozsądną zgodą, choćby pod pomnikiem Fredry, bez wzajemnych urazów, dla dobra, nie z zemsty? Marszałek Mołoń widział pierwszą odsłonę "Czy pan to będzie czytał...?", słał listy do szefów Polskiego, Teatru im. Modrzejewskiej w Legnicy, Opery Wrocławskiej z życzeniami utrzymywania wysokiego artystycznego poziomu. Zapowiadał konsultacje społeczne, a jednak - boją się artyści - ideę konkursów zamierza zrealizować. A gdyby Krzysztof Mieszkowski, który zna środowisko kulturalne doskonale, poszukał tzw. menedżera, osobę do zaakceptowania przez urząd, na własną rękę? Nie byłoby lepiej niż organizować konkurs, a więc w świecie kultury instancję ostateczną, najbardziej niepewną w skutkach? Teatr to bardzo delikatna budowla, jedną decyzją łatwo doprowadzić do kryzysu groźniejszego od ekonomicznej dziury w budżecie. Z długów da się wyjść, wartość i markę polskiej sceny nr 1 osiągnąć trudniej.

W "Czy pan to będzie czytał na stałe?" chodzi rzecz jasna nie tylko o Wrocław i Dolny Śląsk, bo podobne problemy w relacjach urząd-teatr są w tym roku faktem również w Warszawie czy Poznaniu. Nie idzie tylko o Mieszkowskiego, Głomba czy Ewę Michnik. Wcześniej zdarzył się na przykład incydent jeleniogórski, co przypomina nam sceniczny film. Swoją historię protestującego artysty opowiada Marcin Pempuś, były aktor Teatru w Jeleniej Górze. To, że demokratyczna władza może zrobić wszystko, ignorując głos ludu, wyłączając mikrofony, zamykając drzwi, musi dziś przerażać. Osoby dramatu we wrocławskim spektaklu, Marta, Adam, Ewa, Michał i inni, to ludzie zawiedzeni stylem zarządzania tej władzy. Wraz z nimi uczestniczymy niby w próbie, naprawdę w zebraniu. Padają liczby, wątpliwości, argumenty. Dobrze rozumiemy tę bezradność i złość, współodczuwamy. W tle brzmi "Ta ostatnia niedziela", czuć nastrój buntu na chwilę przed stypą. Coś jest nie tak, jeśli miliony na kulturę wkłada się w strefę kibica, obcinając dotacje (do czego bezceremonialnie przyznaje się Hanna Gronkiewicz-Waltz w cytowanym radiowym wywiadzie). A przecież nie piłkarze, lecz Lupa, Jarzyna, Warlikowski, Klata i ich aktorzy należą do światowej elity. Trzeba o tym urzędnikom przypominać do skutku, od premiera po wicemarszałka, od prezydenta po rzecznika. Więc może jednak taki spektakl, jak ten, zmieniany, redagowany, reaktywny, powinien istnieć w teatrze na stałe?
GRZEGORZ CHOJNOWSKI
.................................................
Marzena Sadocha, Michał Kmiecik CZY PAN TO BĘDZIE CZYTAŁ NA STAŁE?, Teatr Polski we Wrocławiu, 15 czerwca 2012

Krzysztof Łoszewski DRESS CODE

 Jeden z rozdziałów książki Krzysztofa Łoszewskiego „Dress code. Tajemnice męskiej elegancji” otwiera taki akapit: „Młody mężczyzna, zaczynający po studiach karierę zawodową, przeklina swoje przyszłe życie w garniturze. Nie będzie mu wolno przyjść do pracy ubranym inaczej. Chyba że jest dziennikarzem radiowym – w tym wypadku nie ubranie, a timbre głosu jest najważniejszy”. Nie można nie polubić tej książki, będąc dziennikarzem radiowym.

Wspomniany rozdział nosi tytuł „Smart casual”, co przypomina mi zabawny mail, jaki pojawił się prawie rok temu w skrzynkach dziennikarzy pracujących przy festiwalu Wratislavia Cantans. Pewna nadgorliwa prasowa oficerka napisała, że strojem obowiązującym akredytowanych Dziennikarzy i Fotoreporterów jest casual elegant, ze względu na szacunek dla Wydarzenia, Artystów oraz Gości nie będziemy akceptować adidasów, jeansów, t-shirtów oraz swetrów.

Pamiętam, że z koleżeństwem dziennikarzami nieźle się tym pouczeniem ubawiliśmy. I zastanawialiśmy się, kto będzie cantansowym selekcjonerem. Nazajutrz otrzymaliśmy kolejny mail, tym razem od kierownictwa wydarzenia, z przeprosinami.

W dzisiejszych czasach tzw. dress code, czyli kodeks ubierania staje się sprawą coraz bardziej względną. Na wieczór w operze garnitur zakładają już tylko panowie w wieku ustatkowania, choć marynarki zdecydowanie ciągle przeważają nad swetrami. W teatrze elegancja właściwie nie obowiązuje, publiczność przychodzi w ciuchach często codziennych, co wcale nie oznacza braku szacunku dla miejsca czy artystów. Zmienił się przecież także teatr, mocno uwspółcześniając dawne sztuki, również estetycznie. Osobiście staram się dostosować strój do konkretnego spektaklu. Nie wyobrażam sobie oglądać na przykład „Tęczowej trybuny” lub musicalu „Hair” w po szyję zapiętej białej koszuli, w krawacie i marynarce. Szacunek wyrażam oklaskami, no i tym, że nawet gdy rzecz jest nudna, zostaję na fotelu przynajmniej do przerwy. Ale do filharmonii lub opery nie wybrałbym się w stroju choć minimalnie nieeleganckim (co w moim dress kodzie oznacza: przynajmniej marynarka). Krawatu nie założyłem od lat, mniej więcej od kiedy przestałem prowadzić programy w telewizji. Łoszewski i tutaj idzie mi w sukurs, opisując wprawdzie przymioty męskiego zwisu (jak próbowano tę część garderoby przezwać w PRL-u), lecz jednocześnie przyznając, iż „przestał być obowiązkowy”, skoro „druga połowa XX wieku kompletnie zmieniła męską modę”. Przytacza anegdotę o Zbigniewie Cybulskim, który miał w szatni nocnego lokalu zapasowy krawat i „wkładał go nawet na sweter z golfem, bo bez niego nie wpuszczono by go do środka”. No ale oczywiście lepiej wiedzieć, jaki dobrać do której koszuli, gdyby jednak wydało się nam (lub zachciało), że okoliczność krawata wymaga.

I właśnie dlatego podręcznik Krzysztofa Łoszewskiego, projektanta, stylisty, kostiumografa, tak jest potrzebny. Żeby wiedzieć, gdy przyjdzie czas albo ochota na zastosowanie odpowiedniego kodu do sytuacji. Długość mankietów koszuli (koniecznie odrobinę wystających spod rękawa marynarki), najtrafniejszy wybór obuwia, najlepszy kolor garnituru i koszuli (autor preferuje biel i ecru), istotne dodatki, czy i na kiedy frak lub smoking – rady w tych i wielu innych sprawach, ujęte w jednej książce, mogą się stać bezcenne. Mężczyźni nie przepadają za myśleniem o modzie, kupowanie ubrań traktują zwykle jak nieprzyjemny dopust, a jednak dobrze wyglądać lubią. Łoszewski podpowie nam zatem wszystko, co powinniśmy wiedzieć, a nie mamy kogo zapytać. Realnie spojrzy na nasze ciała („natura nie obdarzyła wszystkich sylwetką Rambo”), doradzi, co nosić w każdej sylwetkowej wersji – trójkąta, prostokąta, gruszki, jabłka – i czego unikać. „Trudno liczyć na projektantów. Oni mają wizje, a my – potrzeby”, podsumowuje autor „Tajemnic męskiej elegancji”, tajemnic, które właśnie przestały nimi być.
GRZEGORZ CHOJNOWSKI
........................................
Krzysztof Łoszewski DRESS CODE, Wydawnictwo Bosz, 2012

Sara Antczak KLATKA

Dziś w formie dźwiękowej o najnowszej książce bardzo utalentowanej i bardzo młodej wrocławskiej autorki, która pisze o świecie zabawy i zagubienia pierwszorocznych studentów medycyny, dziennikarstwa, aktorstwa, fotografii... Rzecz dzieje się tu i teraz, czyli we Wrocławiu 2012. Powieść wydało wydawnictwo Jirafa Roja. Warto przeczytać, można posłuchać: